Pompon do czapki można zrobić w kilkanaście minut, bez specjalnych narzędzi i skomplikowanych szablonów. Wystarczy kawałek kartonu, włóczka i nożyczki, żeby zamienić zwykłą czapkę w coś znacznie bardziej charakterystycznego. Prawidłowo wykonany pompon trzyma kształt, nie łysieje po kilku tygodniach i nie odpada przy pierwszym szarpnięciu. Poniżej znajduje się prosty sposób krok po kroku, który sprawdza się zarówno przy czapkach zimowych, jak i cienkich czapkach wiosennych. Wszystkie etapy są opisane tak, żeby nawet przy pierwszym podejściu uzyskać równy, gęsty i stabilnie przyszyty pompon.
Co będzie potrzebne do zrobienia pompona
Do wykonania klasycznego, okrągłego pompona najlepiej przygotować wszystko wcześniej. Ułatwia to pracę i zmniejsza ryzyko, że pompon wyjdzie krzywy lub zbyt luźny.
- Włóczka – najlepiej akrylowa lub mieszanka akrylu z wełną; grubość średnia (tzw. druty 4–5 mm).
- Karton – np. z pudełka po butach, do zrobienia szablonu.
- Nożyczki – ostre, z dość cienkimi końcówkami, żeby łatwo przeciąć włóczkę między szablonami.
- Igła z dużym uchem – do przyszycia pompona do czapki.
- Nić lub ta sama włóczka – do związania środka pompona i przyszycia go.
- Opcjonalnie: gotowy plastikowy szablon do pomponów, jeśli taki jest pod ręką.
Jeśli pompon ma być duży i „mięsisty”, lepiej użyć włóczki akrylowej – jest lekka, więc nie będzie ciągnęła czapki w dół i nie rozciągnie ściągacza.
Kolor włóczki dobrze dopasować do czapki lub świadomie z nim kontrastować. Przy pierwszym pomponie lepiej unikać bardzo ciemnych kolorów (czarny, granat), bo trudniej widać pojedyncze nitki przy wyrównywaniu kształtu.
Przygotowanie szablonu z kartonu
Klasyczny szablon do pompona to dwa kartonowe „donuty”, czyli kółka z wyciętym środkiem. Od wielkości tego szablonu zależy rozmiar gotowego pompona.
Dobór rozmiaru szablonu do czapki
Przed wycięciem kartonu warto określić, jak duży ma być pompon w stosunku do czapki. Do czapki dziecięcej zwykle wystarczy średnica zewnętrzna szablonu ok. 6–7 cm, do damskiej lub męskiej zimowej – ok. 8–10 cm. Im większy szablon, tym więcej włóczki będzie potrzebne i dłużej potrwa nawijanie.
Dobrze jest też uwzględnić grubość włóczki. Cienka włóczka wymaga większej ilości zwojów, więc przy dużym szablonie praca może stać się dość żmudna. Przy bardzo grubej włóczce lepiej zrobić nieco mniejszy szablon, bo pompon i tak wyjdzie puchaty.
Krok po kroku: wycinanie szablonu
- Na kartonie narysować dwa kółka o tej samej średnicy – można odrysować miseczkę, szklankę lub pokrywkę.
- W środku każdego kółka narysować mniejsze kółko – środek powinien mieć średnicę ok. 1/3–1/2 średnicy zewnętrznej.
- Wyciąć najpierw duże kółko, potem małe w środku, tak żeby powstały dwa „pierścienie”.
- Oba kartonowe pierścienie przyłożyć do siebie, tak żeby idealnie się pokrywały.
- Jeśli karton jest cienki, można skleić ze sobą po dwa pierścienie, żeby szablon był sztywniejszy.
Szablon powinien być na tyle mocny, żeby nie wyginał się przy ciasnym nawijaniu włóczki. Niewielkie nierówności przy wycinaniu nie są problemem – i tak zostaną „zgubione” w gęstej włóczce.
Nawijanie włóczki na szablon
To etap, który najbardziej wpływa na gęstość i sprężystość pompona. Zbyt mało włóczki da efekt „łysego” pompona, zbyt luźne nawijanie – niestabilnego i szybko rozciągającego się.
Technika nawijania bez plątania
Na początek dobrze jest odwinąć z motka dłuższy odcinek włóczki (np. 2–3 metry) i nawinąć go na dłoń w mały kłębek. Dzięki temu nie trzeba za każdym razem przeciągać całego motka przez szablon – praca idzie szybciej i włóczka się nie plącze.
Dwa kartonowe pierścienie należy przyłożyć do siebie. Koniec włóczki trzeba przytrzymać palcem między nimi, a następnie zacząć owijać włóczkę dookoła, przechodząc przez środek szablonu. Każda kolejna warstwa powinna lekko zachodzić na poprzednią, bez dużych przerw.
Nawijanie prowadzi się dookoła całego pierścienia, aż karton w dużej mierze przestanie być widoczny. Potem można zrobić drugą, trzecią warstwę, w zależności od tego, jak gęsty ma być pompon. Im więcej zwojów, tym pompon będzie pełniejszy i bardziej okrągły.
Bezpiecznie jest przyjąć, że krawędź szablonu powinna być przykryta włóczką tak, że tworzy się „tunel” o grubości co najmniej 0,8–1 cm – wtedy pompon będzie porządnie gęsty.
Ile włóczki na jeden pompon
Do standardowego pompona o średnicy ok. 8 cm zwykle zużywa się około 20–30 g włóczki, w zależności od jej grubości. Jeśli pompon ma być wyjątkowo puchaty, warto dołożyć kolejne warstwy. Przy mieszaniu kolorów dobrze jest nawinąć je warstwami – np. najpierw pół pierścienia jednym kolorem, drugie pół innym, albo robiąc naprzemienne „pasy”.
Pod koniec nawijania warto dociągnąć nitkę tak, żeby ostatnie zwoje były dość ciasne, ale nie na tyle, by wyginały karton. Koniec włóczki można wsunąć pod poprzednie zwoje – nie trzeba go wiązać, bo i tak zostanie zabezpieczony przy wiązaniu środka.
Cięcie i wiązanie pompona
W tym etapie z płaskiego „naleśnika” z włóczki powstaje kulisty pompon. Ważne jest zachowanie kolejności: najpierw dokładne przecięcie wszystkich nitek, potem natychmiastowe, bardzo mocne związanie środka.
Bezpieczne rozcinanie włóczki
Szablon z nawiniętą włóczką trzeba trzymać jedną dłonią, a drugą wziąć nożyczki. Cienkie końcówki nożyczek wsunąć między dwa kartonowe pierścienie, tak żeby przecinać wyłącznie włóczkę, a nie karton. Następnie ciąć dookoła całego pierścienia, starając się prowadzić ostrze zawsze pomiędzy kartonami.
Włóczka będzie się rozchylać na boki, tworząc coś na kształt jeżyka. W tym momencie wszystkie nitki w środku są jeszcze utrzymywane przez karton – właśnie po to szablon ma dwie połówki. Należy pilnować, żeby żadna większa wiązka nie została nieprzecięta, bo potem pompon będzie miał „ogon”.
Jeśli karton lekko się rozchyla, to normalne. Ważne, by go jeszcze nie zdejmować, dopóki nie zostanie związany środek. Po pełnym okrążeniu warto raz jeszcze przejść nożyczkami, sprawdzając, czy nie zostały pojedyncze, dłuższe pętle.
Mocne wiązanie środka – klucz do trwałości
Po przecięciu wszystkich nitek trzeba przygotować kawałek włóczki (lub mocnej nici) o długości ok. 30–40 cm. Ten odcinek wsunąć pomiędzy dwa kartonowe pierścienie, dokładnie po obwodzie, tak żeby przechodził pomiędzy przeciętymi nitkami a kartonem.
Końce włóczki wyciągnąć na zewnątrz i mocno zaciągnąć, jednocześnie lekko ściskając kartonowe pierścienie, żeby pompon się nie rozpadł. Najlepiej zrobić podwójny lub potrójny supeł, naprawdę mocno ściągając włóczkę. To właśnie to wiązanie będzie trzymało cały pompon przez cały okres użytkowania czapki.
Po zawiązaniu środka można dopiero rozerwać lub rozsunąć kartonowe pierścienie i wyjąć gotowy, jeszcze nieprzycięty pompon. Karton dobrze jest zachować – przyda się do kolejnych pomponów.
Jeśli włóczka jest śliska (np. poliester), lepiej zastosować dodatkowe zabezpieczenie – np. najpierw wiązać nić bawełnianą mocno ściągniętą, a dopiero na nią zrobić supeł z właściwej włóczki.
Nadanie kształtu i wyrównanie pompona
Po zdjęciu szablonu pompon ma zwykle dość nieregularny kształt. To normalne. Teraz trzeba go „ostrzyc”, czyli przyciąć nierówne nitki i dopracować kulistość.
Pompon najlepiej wziąć w dłoń za nitki, którymi był wiązany w środku, i delikatnie „potargać” palcami, żeby wszystkie nitki rozłożyły się równomiernie. Wtedy będzie widać, które fragmenty wystają bardziej.
Nożyczki powinny być ostre, ale niekoniecznie bardzo długie – wygodniej przycina się średnią długością. Przycina się wyłącznie końcówki nitek, po trochu, obracając pompon dookoła, żeby kształt był z każdej strony podobny. Lepiej uciąć mniej i po chwili poprawić, niż skrócić za bardzo za jednym zamachem.
Jeśli pompon ma być bardzo równy, można go delikatnie toczyć między dłońmi – od razu pokaże, gdzie są dłuższe pasma. Dzięki temu czapka zyskuje estetyczne wykończenie, zamiast przypadkowego „kłaczka” na górze.
Jak stabilnie przyszyć pompon do czapki
Dobry pompon to jedno, ale jeśli zostanie źle przyszyty, będzie się kiwał, odkształcał czapkę albo odpadnie po kilku praniach. W tym etapie ważna jest i technika, i dobór nici.
Do przyszywania najlepiej sprawdza się ta sama włóczka, z której zrobiony jest pompon, albo bardzo mocna nić pasująca kolorem do czapki. Nitka powinna być złożona podwójnie i dobrze zabezpieczona supełkiem na końcu.
Czapkę należy wywinąć na lewą stronę. W miejscu, gdzie ma być pompon (zwykle sam środek górnej części czapki), trzeba wbić igłę od środka na zewnątrz, przeciągając ją przez czapkę i przez środek pompona. Dobrze, jeśli podczas robienia pompona pozostawione zostały dłuższe końce włóczki w środku – można je wykorzystać do przyszycia.
Przyszywanie polega na kilkukrotnym przechodzeniu przez środek pompona i czapki, w różnych kierunkach. Każde kolejne „okrążenie” stabilizuje pompon i zmniejsza jego ruchomość. Po 4–6 przejściach pompon powinien już trzymać się bardzo solidnie. Na końcu robiony jest supeł po lewej stronie czapki, a końcówki nici zabezpieczane i chowne między oczkami.
Jeśli czapka jest bardzo elastyczna, lepiej nie ściągać jej zbyt mocno podczas przyszywania – inaczej po założeniu na głowę mogą pojawić się marszczenia wokół pompona.
Proste warianty i częste błędy przy robieniu pomponów
Klasyczny, jednokolorowy pompon to dopiero początek. Włóczka daje sporo możliwości zabawy kolorem i fakturą, przy zachowaniu tej samej podstawowej techniki.
Łatwym wariantem jest pompon dwukolorowy – nawijanie robi się pół na pół dwoma kolorami po przeciwnych stronach szablonu. Po rozcięciu i przycięciu powstaje efekt „połówkowy” lub melanż, w zależności od sposobu rozmieszczenia kolorów. Ciekawie wygląda też pompon z cienkimi paskami – wtedy robi się naprzemienne warstwy 5–10 zwojów jednego koloru i tyle samo drugiego.
Częsty błąd początkujących to zbyt mała ilość włóczki. Pompon po pierwszym przycięciu wygląda wtedy jak płaski, smutny „kudłatek”. Tego problemu można uniknąć, nawijając włóczkę tak długo, aż karton prawie „zniknie” pod grubą warstwą nitek. Innym kłopotem jest zbyt słabe wiązanie środka – po kilku szarpnięciach pompon zaczyna się rozłazić. Dlatego lepiej poświęcić chwilę i naprawdę mocno ściągnąć nitkę, nawet jeśli trzeba przy tym użyć trochę siły.
Jeśli planowane jest częste pranie czapki, dobrze jest wcześniej sprawdzić, jak zachowuje się użyta włóczka – czy się nie filcuje i nie rozciąga. W razie wątpliwości można zrobić próbny, mały pompon „na brudno” i przeprać go ręcznie. Dzięki temu właściwy pompon będzie nie tylko ładny w dniu zrobienia, ale też po całej zimie noszenia.